سه شنبه دوم دی ماه جاری در کتابخانه مجلس با موضوع «آرشیو مطبوعات» سخن گفتم. نخست به این پرداختم که چه شد پای به این عرصه گذاشتم و توضیح دادم که در سال 1389 تدوین «روزشمار دهه شصت» را آغاز کردم که تاکنون هفده جلد آن منتشر شده است و این باعث شد که به آرشیو جراید سال های ابتدایی پیروزی انقلاب نیاز پیدا کنم. به تدریج نیاز منشا تولید به معنای اسکن و تکمیل به معنای مبادله با مجموعه داران شد و آرشیو مطبوعات فربه و فربه تر شد تا جایی که از حدود صد گیگ موجودی ابتدایی دهه نود امروز حدود 15 ترابایت آرشیو دیجیتال مطبوعات قدیمی ایران از قاجار تاکنون ذخیره سازی شده است.
ادامه کار به صورت تدوین «روزشمار پهلوی» نیز باعث شد که جراید سال های پیش از انقلاب را تهیه کنم و هر روز این مجموعه غنی و غنی تر می شود.
در ادامه نشست، به این موضوع اشاره کردم که در تدوین «روزشمار» و سایر «پژوهش های تاریخی» مطبوعات یک منبع دست اول به شمار می رود چرا که در روز وقوع حادثه منتشر شده و گذر زمان باعث دخل و تصرف و یا تاثیرگذاری نیات و اهداف پژوهشگر در متن گزارش و یا خبر نشده است.
در نشست «تجربهنگاری و مرور دستاوردهای آرشیو مطبوعات» به این درد بزرگ پژوهشگرها پرداختم که بایستی برای دسترسی به منابع دست اول که یکی از این منابع «مطبوعات قدیمی» محسوب می شوند خود آستین همت بالا بزنند و آرشیو را تهیه کنند چرا که هیچ یک از مراکز اسنادی حتی یک صفحه به پژوهشگر بدون منت و اذیت و آزار تقدیم نمی کند و این حاصل تجربه نزدیک به پانزده ساله بنده در این حوزه هست در حالی که مراکز پژوهشی و اسنادی می توانند با به اشتراک گذاشتن موجودی خود با سایر مراکز به تکمیل آرشیو و همچنین غنای هر چه بیشتر محصول کار پژوهشگران کمک برسانند.
در بخش پایانی سخنان خود به این موضوع مهم اشاره کردم که به دلایل گوناگون از جمله امکان دخل و تصرف در نسخه های دیجیتال شده از طرق مختلف و یا سوختن سرورهای ذخیره سازی آرشیو و یا آسیب رسیدن به هاردها بایستی به صورت استاندارد همانند کشورهای پیشرفته چون آمریکا، انگلیس، فرانسه و آلمان منابع مطبوعاتی به صورت کاغذی نگهداری شوند چرا که نسخه کاغذی تنها مرجع قابل اتکا برای راستیآزمایی و جلوگیری از تحریفهای احتمالی در فایلهای دیجیتال است.
در نشست کتابخانه مجلس به یک موضوع مهم فرصت نشد که بپردازم، روزانه مطبوعات زیادی در کشور منتشر می شوند که آرشیو این نشریات در سایت آن ها در دسترس است و یا امکان خرید و اسکن آن ها وجود دارد، با بخش اخیر اگر کار نداشته باشیم یعنی خرید و اسکن نشریات، آن چه که در فضای مجازی وجود دارد چه در شبکه های اجتماعی نشریات و چه در سایت های آنان، امروز وجود دارد و فردا ممکن است وجود نداشته باشد، یعنی یا آرشیو پاک و جدید جایگزین قدیم شود و یا این که کلا سایت یک رسانه از دسترس خارج می شود. خود روزنامه ها و مجلات نیز اهتمامی به نگهداری آرشیو رسانه خود ندارند.
به این دلیل افرادی که علاقمند به حوزه آرشیو و یا یک نشریه خاصی هستند اگر امروز را محول به فردا کنند ممکن است که آرشیو در دسترس امروز فردا در دسترس نباشد.
طبیعی است آن چه امروز در فضای مجازی و یا حقیقی دست افرادی وجود دارد فردا و یا پس فردا موجود نیست، افراد محدودی هم هستند که علاقه به دانلود و ذخیره سازی این آرشیو دارند، مراکز اسنادی هم به فکر کارهای خودشان هستند، در نتیجه اگر علاقمند به آرشیو خاصی هستید امروز به فردا ترجیح دارد که آن آرشیو را تهیه کنید.
آن چه در سال ۱۳۸۷ و همزمان با شروع کار مطبوعاتی از سوی بنده، در اینترنت بود امروز دیگر وجود ندارد، اگر آن روزها این آرشیو را ذخیره سازی کرده بودم امروز از این و آن به دنبال یک صفحه یا نسخه ای از یک روزنامه یا مجله نبودم.
این مسئله یک موضوع حاشیه ای ولی در زمان خود دارای اهمیت بسیار بالا خواهد بود.
